1.4.10

Ελληνιστική τέχνη

Το σύμπλεγμα του Λαοκόοντα - δραματικότητα και βία - 175/150 π.Χ.


Βωμός του Δία - Πέργαμος .................................................Τμήμα τοιχογραφίας.

Μια νέα ματιά για το φόντο




Δημοσθένης ................................................ Απόλλων Belvedere: Ρωμαϊκό αντίγραφο, 130/140 μ.Χ.,
                                                                               του μπρούτζινου ελληνικού, 330/20 π.Χ.

Αφροδίτη της Μήλου


Ερμής




















Προσωπογραφίες










Μικρή αναδρομή
Από την κλασική τέχνη του τέλους του 5ου αι…
Ο καλλιτέχνης πια δεν παλεύει με τις δυσκολίες να παραστήσει την κίνηση ή τη βράχυνση. Κι ενώ μέχρι τότε εθεωρείτο βιοτέχνης και καταφρονημένος από την ‘υψηλή κοινωνία’, τώρα άλλαξε η αντιμετώπιση της τέχνης. Οι καλλιεργημένοι Έλληνες συζητούσαν για τη ζωγραφική και τη γλυπτική όπως έκαναν για την ποίηση και το θέατρο, επαινώντας ή διαφωνώντας. Κι ενώ τα έργα του Φειδία ήταν ξακουστά σ’ όλη την Ελλάδα για τον τρόπο που παρίσταναν τους θεούς, τα γλυπτά του 4ου αι. είχαν τη φήμη ότι ήταν ωραία έργα τέχνης.
…στην κλασική των μέσων του 4ου αι…
Στην εποχή του Πραξιτέλη – ξακουστού για τη γοητεία και εκφραστικότητα των γλυπτών του- η μέθοδος της τέχνης έδωσε τους πιο ώριμους καρπούς της. Τα παλιά πρότυπα άρχισαν να κινούνται και να αναπνέουν σαν αληθινά ανθρώπινα πλάσματα με τη συμμετρία τους, το καλό φτιάξιμο και την ομορφιά τους. Ιδανικοί ανθρώπινοι τύποι· παρίσταναν μεν πειστικούς ανθρώπινους τύπους, αλλά όχι πραγματικά εξατομικευμένους που να εκφράζουν κάποιο έντονο συναίσθημα. Οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούσαν το σώμα και τις κινήσεις για να εκφράσουν τη λειτουργία της ψυχής, χωρίς να παραμορφώνουν την απλή αρμονία του προσώπου.
...και από την τέχνη στα τέλη του 4ου αι…
Μια γενιά μετά τον Πραξιτέλη ανακάλυψαν τον τρόπο να ζωντανεύουν τα χαρακτηριστικά του προσώπου χωρίς να καταστρέφουν την ομορφιά τους: τον ιδιαίτερο χαρακτήρα μιας φυσιογνωμίας, την προσωπογραφία με την σημερινή έννοια.
...στην ελληνιστική Τέχνη
Πότε
Τέλη 4ου - 1ο αι. π.Χ. : 330 βασιλεία Μ. Αλέξανδρου – 31 π.Χ. κατάκτηση του τελευταίου ελληνιστικού βασιλείου των Πτολεμαίων/Αιγύπτου από τη Ρώμη.
Η τέχνη της ύστερης αυτής περιόδου λέγεται ελληνιστική αφού έτσι ονόμασαν τις αυτοκρατορίες που ίδρυσαν οι διάδοχοι του Αλέξανδρου στην Ανατολή: Αλεξάνδρεια στην Αίγυπτο, Αντιόχεια στη Συρία, Πέργαμος στη Μ. Ασία.
Αλλαγές
Η ελληνική τέχνη επί αυτοκρατορίας Μ. Αλεξάνδρου εξελίχθηκε σε εικαστική γλώσσα του μισού περίπου κόσμου, όπου ιδρύονται αξιόλογα πνευματικά κέντρα. Η αλλαγή όμως αυτή επηρέασε και το χαρακτήρα της. Καθώς οι βασιλείς ένιωθαν ότι έπρεπε να εντυπωσιάσουν με το μεγαλείο τους και να πείσουν τους ανθρώπους για τη δύναμη τους, προτιμούσαν έργα μεγάλης κλίμακας, εντυπωσιακές κατασκευές που διακατέχονταν από ένα είδος δραματικότητας και θεατρικότητας. Στα ελληνιστικά χρόνια ο άνθρωπος είναι άπατρις· κινείται από περιοχή σε περιοχή αναζητώντας την τύχη του. Έτσι, τα ατομικά αισθήματα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία και τα πρόσωπα των αγαλμάτων παύουν να είναι ανέκφραστα. Τα ιδεώδη της εποχής σιγά-σιγά αλλάζουν. Η παραδοσιακή αντίληψη για την ομορφιά μεταβάλλεται. Αναγνωρίζεται για πρώτη φορά ως δυνατή μια αντίθεση μεταξύ της αδυναμίας του σώματος και της δύναμης της ψυχής -ρήτορας Δημοσθένης- αδυναμία σώματος με πρόσωπο αυστηρό και αποφασιστικό.
Κλασικίζουσα τεχνοτροπία
Η ιδέα του κλασικού έργου, μετά από ένα κορυφαίο σημείο εξέλιξης ακολουθεί την παρακμή. Έτσι ίσως εξηγείται η συντηρητική κλασικίζουσα τεχνοτροπία και τάση της Ελληνιστικής τέχνης, να μιμείται δηλαδή την τεχνοτροπία του 5ου και 4ου αι. μεγαλουργώντας και πάλι με το πλάσιμο του μαρμάρου.
Γλυπτική
Δείγμα της αλλαγής είναι ο Βωμός της Περγάμου, που εντυπωσιάζει η έντονη δραματική εντύπωση που αποπνέει, όμως δεν έχει την λεπτότητα των πρώτων ελληνικών γλυπτών. Η ελληνιστική τέχνη έδειχνε προτίμηση για βίαια και ορμητικά έργα, ήθελε να εντυπωσιάσει και το κατόρθωσε. Μερικά από τα κλασικά γλυπτά που θαυμάζουμε, έγιναν αυτήν την εποχή -πχ το σύμπλεγμα του Λαοκόωντα με τις εκφραστικότατες μορφές του- με ένα νέο επίσης στοιχείο: αυτό ακριβώς το σύμπλεγμα γλυπτών.
Αρχιτεκτονική
Η απλότητα του δωρικού ρυθμού δεν αρκούσε πια. Καθιερώθηκε η νέα μορφή του περίτεχνου κορινθιακού κιονόκρανου σε συνδυασμό με τις λεπτές αναλογίες του ιωνικού κίονα. Η πολυτέλεια του νέου αυτού ρυθμού ταίριαζε στα πολυδάπανα οικοδομήματα των νέων βασιλείων.
Ζωγραφική
Πάντα υπήρχε στενή σχέση της ζωγραφικής με τις άλλες τέχνες. Τώρα είναι ακόμη πιο στενή με την αρχιτεκτονική και τη γλυπτική καθώς τα αρχιτεκτονικά μέλη διακοσμούνται με ζωγραφικά σύνολα και η κατασκευή φορητών πινάκων γίνεται ολοένα και συχνότερη. Στην ελληνιστική ζωγραφική η κύρια παράσταση σταδιακά παύει να προβάλλεται πάνω σε ουδέτερο φόντο. Χρησιμοποιούνται στοιχεία από το φυσικό περιβάλλον για να πλαισιώσουν τις μορφές. Είναι μια καινοτομία της ελληνιστικής περιόδου, η απεικόνιση τοπίων. Ενώ η αρχαία ανατολική τέχνη χρησιμοποιούσε το τοπίο μόνο ως πλαίσιο σε σκηνές από την καθημερινή ζωή και για την ελληνική τέχνη το κύριο θέμα ήταν ο άνθρωπος, στην ελληνιστική εποχή προσπάθησαν να συλλάβουν τις χαρές της φύσης, χωρίς να απεικονίζουν συγκεκριμένα μέρη αλλά ένα απάνθισμα για τη σύνθεση μιας σκηνής.
Η μεγαλύτερη παραγωγή της ελληνιστικής ζωγραφικής έχει χαθεί. Μας είναι γνωστή μέσω των μεταγενέστερων απεικονίσεων τους σε αγγεία και τοιχογραφίες της Ρωμαϊκής περιόδου αλλά και από τις μαρτυρίες των συγγραφέων της εποχής αυτής. Πολλοί από τους διάσημους καλλιτέχνες της αρχαιότητας ήταν ζωγράφοι και όχι γλύπτες που ειδικεύονταν και σε θέματα καθημερινής ζωής. Τα έργα όμως αυτά έχουν χαθεί. Μια ιδέα όμως μπορούμε να πάρουμε από διακοσμητικές τοιχογραφίες και ψηφιδωτά πχ της Πομπηίας, που άντλησαν από τις δημιουργίες των ελληνιστικής εποχής.
Νέα ματιά
Η τέχνη έχασε σε μεγάλο βαθμό τη παλιά σχέση της με τη μαγεία και τη θρησκεία. Οι καλλιτέχνες ενδιαφέρονταν τώρα για τα προβλήματα της ίδιας της τέχνης τους, το πρόβλημα της απεικόνισης μιας δραματικής πάλης, τις εκφράσεις, τις εντάσεις. Εάν η κλασική τέχνη στηρίχτηκε πάνω στις ανακαλύψεις της προηγούμενης εποχής, τις οποίες αξιοποίησε με σοφία και ισορροπία, η ελληνιστική τέχνη έχει ως βασικό στοιχείο την υπερβολή. Τα πρόσωπα μορφάζουν με έντονο πόνο σε σκηνές μάχης. Επιλέγονται τα πιο δραματικά στιγμιότυπα για να απεικονιστούν. Οι πτυχές των ενδυμάτων με περισσότερο γλυπτικό βάθος από ποτέ, συστρέφονται χωρίς να ανταποκρίνονται στη δομή του σώματος δημιουργώντας ένταση. Τα ίδια τα σώματα βρίσκονται σε βίαιη κίνηση. Τα αγάλματα απλώνονται μέσα στο χώρο. Ο θεατής δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει συνολικά τη μορφή των αγαλμάτων κοιτάζοντας τα από μία μόνο πλευρά. Αισθάνεται την ανάγκη να περπατήσει γύρω τους για να μπορέσει να τα θαυμάσει.
Περί των έργων
Σ’ αυτή την περίοδο άρχισαν οι πλούσιοι να συλλέγουν έργα τέχνης, να παραγγέλνουν αντίγραφα όταν δεν μπορούσαν να αποκτήσουν τα πρωτότυπα. Οι συγγραφείς άρχισαν να ενδιαφέρονται για την τέχνη, να γράφουν για τη ζωή των καλλιτεχνών, να ετοιμάζουν τουριστικούς οδηγούς.
Ναι μεν, αλλά...
Ούτε οι καλλιτέχνες της ελληνιστικής εποχής ήξεραν τους νόμους της προοπτικής, παρόλο που προσπάθησαν μέσω της φωτοσκίασης δίνοντας την αίσθηση του χώρου. Χρειάστηκε να περάσουν πάνω από 1000 χρόνια για να εφαρμοστεί. Οι Έλληνες ξεπέρασαν όμως τα αυστηρά ταμπού της πρώιμης ανατολικής τέχνης και εξερεύνησαν για να προσθέσουν μέσα από την παρατήρηση όλο και περισσότερα στοιχεία στις παραστάσεις του κόσμου. Τα έργα τους πια δεν αντανακλούν μιαν οποιαδήποτε τυχαία όψη της φύσης, αλλά έχουν πάντα τη σφραγίδα του καλλιτέχνη.
Sites
-1- , -2-

14 σχόλια:

Phivos Nicolaides είπε...

Υπέροχα όλα αυτά που παρουσιάζεις με τόσο όμορφο τρόπο! Μπράβο σου!

ΙωάννηςΚ (πρώην ioannisk) είπε...

Πολύ καλό κείμενο και ένα από τα καλά της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας είναι ότι διέδωσε τον πολιτισμό των Αρχαίων Ελλήνων.

habilis είπε...

Oμορφα το παρουσίασες !

Μαριανα είπε...

Ωραία δουλειά, σε παρακολουθώ και περίμενα την επόμενη ανάρτησή σου..
Καλή συνέχεια και καλό Πάσχα να έχεις!

JamanFou είπε...

Phivos,
σ' ευχαριστώ Φοίβο!

ΙωάννηςΚ,
πράγματι! με τη συλλογή και παραγγελία αντιγράφων διέδωσαν τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό

habilis,
ευχαριστώ habilis,

Μαριαννα,
καλώς την! βρίσκομαι υπό παρακολούθησιν?
Ειδήμων πάντως δεν είμαι... :))
Καλή Ανάσταση! και καλή συνέχεια στο εμπνευσμένο ιστολόγιό σου με τον τόσο ιδιαίτερο τρόπο που εκφράζεσαι.

JK O SΚΡΟΥΤΖΑΚΟS είπε...

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ.

ART-TRAVELLER είπε...

Xαίρομαι που ξαναρχίζεις τις αναρτήσεις στο δεύτερο ιστολόγιο σου μετά από μεγάλη διακοπή και με ένα τόσο ενδιαφέρον θέμα , καλή συνέχεια.

JamanFou είπε...

JK O SΚΡΟΥΤΖΑΚΟS,
Αληθώς Ανέστη!
Καλή σου βδομάδα


ART-TRAVELLER,
ευχαριστώ! Έτσι αποκτώ... θράσος να συνεχίζω. :))

angel είπε...

καλημέρα σου κυπριοπούλα:)

JamanFou είπε...

angel,
μ'αρέσει... :))

angel είπε...

Και σε μένα JamanFou!!
Kαλό απόγευμα!!!!!!!

R Sudhir Kumar είπε...

The scluptures were so breathtaking, I was wondering how I would read it and thanks to google, It translated for me.
Fantastic is all I can say.
The Venus is at Lourve is it not?

JamanFou είπε...

R Sudhir Kumar,
Venus is at Louvre indeed!
Thank you for passing...

αχτίδα είπε...

Κάθε φορά που θαυμάζω ένα τέτοιο έργο σκέπτομαι τις συνθήκες που φτιαχνότανε τότε, τα εργαλεία που είχανε.Εμείς πια έχουμε όλα τα μέσα σε εφευρέσεις εργαλείων και υλικών όμως δεν φτιάχνουμε ούτε το το..δαχτυλάκι όλων αυτών..