23.3.08

Dada - Ντανταϊσμός





Η Τέχνη του Φανταστικού
Μεταξύ των δύο Παγκόσμιων Πολέμων μια νέα ενέργεια εμφανίστηκε και δέσποσε μέσω δύο, μάλλον φιλοσοφικών, κινημάτων, το Ντανταϊσμό και το Σουρεαλισμό. Προέκυψαν εν μέρει ως αντίδραση στις παράλογες θηριωδίες του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου. Συγχρόνως, οι ψυχαναλυτικές θεωρίες του Sigmund Freud ήταν πολύ γνωστές εκείνη την εποχή και οι ζωγράφοι εξερευνούσαν στο υποσυνείδητο, τους παραλογισμούς και τις φαντασίες τους αναζητώντας νέα καλλιτεχνική ελευθερία.

Καλλιτεχνικό κίνημα που αναπτύχθηκε στις εικαστικές τέχνες και τη λογοτεχνία (κυρίως την ποίηση), το θέατρο και την γραφιστική στα πλαίσια του ευρύτερου αβανγκαρντισμού. Αποτελεί μορφή διαμαρτυρίας εναντίον του παραλογισμού των πολέμων και των πολιτισμών που τους γεννούν και αυτού, που οι Ντανταϊστές πίστευαν ότι ήταν μια καταπιεστική διανοητική αγκύλωση, τόσο στην τέχνη όσο και στην καθημερινότητα. Επιδιώκει με το σαρκασμό και το παράλογο να καταλύσει την κοινωνία του 'καθωσπρεπισμού', την επίπλαστη παιδεία, την παραδοσιακή τέχνη και να ξαναδώσει στη ζωή το ουσιαστικό της περιεχόμενο. Χαρακτηρίζεται από εσκεμμένο παραλογισμό και απόρριψη των κυρίαρχων ιδανικών της τέχνης. Επηρέασε μεταγενέστερα κινήματα, συμπεριλαμβανομένου του σουρεαλισμού.

Πόσο-Πού
1916-1923, Ζυρίχη (1915-1919), Νέα Υόρκη (1915-1921), Βερολίνο (1917-1923), Παρίσι (1919-1923). Οι ψυχολογικοί, τεχνικοί και αισθητικοί πειραματισμοί, που εκφράζουν την αποδέσμευση του αυθορμητισμού, έφεραν στον καλλιτεχνικό χώρο νέες μορφές. Τελικά, οι ντανταϊστές βρήκαν καταλληλότερο κλίμα στην τεχνική του σουρεαλισμού κι έτσι από το 1922 έπαψε να υφίσταται ως ιδιαίτερη σχολή.

Πώς
Τα μανιφέστα των Ιταλών φουτουριστών που δημοσιεύτηκαν το 1909 χαρακτηρίζονταν από πολλές ομοιότητες με τα αντίστοιχα μανιφέστα του Νταντά, τα οποία εκδόθηκαν λίγα χρόνια αργότερα. Ντανταϊστικές τάσεις και εκδηλώσεις -κυρίως ατομικές- μπορούν να ανακαλυφθούν σε αρκετές περιόδους, ακόμα και του μακρινού παρελθόντος: "Ακόμα και ο διάσημος εκείνος Ηρόστρατος της αρχαιότητας που έβαλε φωτιά στο ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο μόνο και μόνο για να ξεσηκώσει τους συμπολίτες του ήταν ασφαλώς ένας ντανταϊστής". Είναι γεγονός πως στην περίοδο 1915-1916, άρχισαν να εκδηλώνονται παραπλήσια καλλιτεχνικά γεγονότα, σε διαφορετικά σημεία ανά τον κόσμο, τα οποία μπορούν να ενσωματωθούν στο ντανταϊσμό.

Όρος
Εκδοχές:
- από τη διπλή ρουμανική κατάφαση, da da, που χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά οι Tristan Tzara και Marcel Janco (ρουμανικής καταγωγής και σημαντικά στελέχη του Ντανταϊσμού) στις μεταξύ τους συζητήσεις.
- ανοίγοντας ένα λεξικό στην τύχη. Ο Richard Hülsenbeck αναφέρει σε ένα γράμμα πως ο ίδιος μαζί με το Hugo Ball την ανακάλυψαν αναζητώντας στις σελίδες ενός Γερμανο-Γαλλικού λεξικού, ένα καλλιτεχνικό ψευδώνυμο για την τραγουδίστρια του Cabaret Voltaire στη Ζυρίχη, Madame Le Roi.
- στα γαλλικά dada σημαίνει ένα ξύλινο παιδικό αλογάκι ενώ η έκφραση c'est mon dada (μφ. αυτό είναι το νταντά μου) σημαίνει αυτό είναι το χόμπυ μου.
- στα ελληνικά, νταντά είναι η παραμάνα.
- στα αφρικανικά Κρου νταντά λέγεται η ουρά της ιερής αγελάδας.
- "Μία λέξη γεννήθηκε, κανείς δεν ξέρει πώς".
Το μοναδικό γεγονός γύρω από τον όρο Dada είναι πως πρωτοεμφανίστηκε τυπωμένος στο Cabaret Voltaire στις 15 Ιουνίου του 1916.
Ποιοι
>> Guillaume Apollinaire, Hans Arp, Hugo Ball, Johannes Baader, Arthur Cravan, Jean Crotti, Marcel Duchamp, Max Erns, Raoul Hausmann, Emmy Hennings, Richard Huelsenbeck, Marcel Janco, Francis Picabia, Man RayHans Richter, Kurt Schwitters, Tristan Tzara, Beatrice Wood.
Ρήσεις
"Το Νταντά είναι ένας αστερισμός πολύπλευρων και ελεύθερων ατόμων", Tristan Tzara "Αυτό που εμείς ονομάζουμε νταντά, είναι μια κοροϊδία βγαλμένη από το κενό, όπου όλα τα ανώτερα ζητήματα εμπλέκονται, μια κίνηση μονομάχου, ένα παιχνίδι με τα κατάλοιπα της αθλιότητας, μια δημόσια εκτέλεση της ψευτο–ηθικής και της μεγαλοστομίας", Hugo Ball
"Το Νταντά είναι μια πρακτική και πνευματική στάση, μια μεταβατική κατάσταση που αντιτίθεται στον χριστιανικό και αστικό κόσμο, ξεγυμνώνοντας χωρίς οίκτο τη γελοιότητα και τον παραλογισμό του τρόπου λειτουργίας του σε πνευματικό και κοινωνικό επίπεδο", Raoul Hausmann
"Το Νταντά δεν αισθάνεται τίποτε, δεν είναι τίποτε, τίποτε, τίποτε. Είναι όπως οι ελπίδες σας: τίποτε, όπως οι παράδεισοί σας: τίποτε, όπως τα είδωλά σας: τίποτε...", Francis Picabia

3 σχόλια:

habilis είπε...

Aν με ρωτουσες μεταξυ σουρεαλισμου και νταταισμου ποιο σου βγαινει καλλιτερα , σαν τροπος ζωης ,μαλλον και τα 2 ρευματα το ιδιο.Και τα 2 θελουν ελευθερια αποψης και στασης ,η οποια στραγκαλιζεται σημερα.Ο σουρεαλισμος ειναι ποιο αληθινος...

JF είπε...

Ο ντανταϊσμός υπήρξε πιο χαοτικός, γι’ αυτό και ‘συγχωνεύτηκε’ από το σουρεαλισμό...

Η τέχνη πάντα βρίσκει τον τρόπο να ξεπερνά τα εμπόδια στην ελευθερία άποψης και έκφρασης.
Όμως, για ποια εμπόδια μιλάμε; αυτά που ‘απαγορεύουν’ λ.χ. τον Picasso θεωρώντας τα έργα του άσεμνα [ίδε Τελλόγλειο Ίδρυμα Θες/νίκης] ή αυτά που επιβραβεύουν λ.χ. τον Guillermo Vargas θεωρώντας τη κτηνωδία του ως …τέχνη! [ίδε Central American Biennial of Art]

habilis είπε...

Στην Θεσσαλονικη κανει πολυ κρυο,και καποια μυαλα παγωνουν.Ασε που μια απαγορευση καμια φορα λειτουργει και αναποδα.Το προφιλ του picasso ειναι δεδομενο ,δεν το αγκιζουν αυτα...Στην τεχνη οταν υπερβαινεις τα πεπατημενα εισαι δημιουργος .Οταν πας με τα πεπατημενα ,ενα ελαφριντικο που πρεπει να αναγνωριζεται ειναι ο βιοπορισμος...Ο Vargas ειχε μια ατυχη εμπνευση .Οτι και να ηθελε να βγαλει ,ο σκοπος [αν υπαρχει] δεν αγιαζει τα μεσα...Πρεπει να ειναι ελευθερος να το κανει ,και μεις ελευθερα να το σχολιασουμε...Για φαντασου ενας αλλος καλλιτεχνης να τον βουταγε με το ζορι και να τον εδενε με ενα λουρι .Προεκταση της λογικης του δεν ειναι?