1.8.08

Αρχαϊκή τέχνη


Ανατολίζουσα τέχνη




630 π.Χ. 'αιγυπτιακή' στάση






Δαιδαλικός ρυθμός









Κούρος, 550 π.Χ. φυσικές αναλογίες .............................................. Κόρη, 530 π.Χ.

510 π.Χ. σκουλαρίκια
χάλκινο αγαλματίδιο θεάς






















530 π.Χ. μελανόμορφο



510 π.Χ. ερυθρόμορφο




Η 'μεγάλη ανακάλυψη' της βράχυνσης μερών του σώματος [πάνω & κάτω: πόδια]


Πότε700 – 480 π.Χ. [τέλος Περσικών πολέμων]
Πλαίσιο
Με τον μεγάλο ελληνικό αποικισμό [750-550 π.Χ.] νέες ελληνικές πόλεις ιδρύονται. Έτσι, τον 6ο αι. το ελληνικό στοιχείο εκτείνεται από την βόρεια Αφρική ως τα βόρεια παράλια του Εύξεινου Πόντου και από τη Μικρά Ασία ως την Ιταλία και τα παράλια της Ισπανίας. Η ελευθερία που χαρακτηρίζει την ζωή των Ελλήνων και ο πλούτος και η δύναμη των πόλεων αποτυπώνεται και στην τέχνη. Επιβλητικοί ναοί και δημόσια κτίρια κοσμούν τις πόλεις, ενώ οι δρόμοι του εμπορίου είναι πια ανοιχτοί για την τέχνη.
Τέχνες
Νέες τεχνοτροπίες εμπνευσμένες από ανατολικά και αιγυπτιακά πρότυπα έδωσαν στην τέχνη του 7ου αι. π.X. το όνομα ανατολίζουσα. Ανανεώνεται το κορεσμένο γεωμετρικό θεματολόγιο με μυολογικές, ζωικές και φυτικές σκηνές. Η μορφή αποδίδεται πλέον με περίγραμμα καθώς κλονίζεται το μέτρο και η κυριαρχία της ευθείας γραμμής των γεωμετρικών χρόνων και αντικαθίσταται από την καμπύλη και την υπερβολή. Προβάλλονται κι άλλα τοπικά εργαστήρια πλην της Αττικής: Ιωνίας, Κρήτης, Κυκλάδων και κυρίως της Κορίνθου στο οποίο αποδίδεται και η δημιουργία του ανατολίζοντος ρυθμού. Ωστόσο, βαθμιαία αποδεσμεύεται από τα ανατολικά πρότυπα και αποκτά αυτονομία αποτυπώνοντας στα δημιουργήματά της την κίνηση, την έκφραση, την αναπτυγμένη αίσθηση της ατομικότητας και την αντίληψη του ωραίου καθώς επικεντρώνεται στην έκφραση της φυσικής τελειότητας της ανθρώπινης μορφής. Έτσι, η πρόσληψη των ξένων στοιχείων έγινε με επιλεκτικότητα και δημιουργική φαντασία, ώστε να αναπτυχθεί το καθαρό ελληνικό αρχαϊκό ιδίωμα, μετατοπίζοντας την ελληνική σκέψη από τη θεοκεντρική στην ανθρωποκεντρική θέαση του κόσμου.
Μνημειακή πλαστική7ος αι.: εμφάνιση της υπερμεγέθους απόδοσης των μορφών -ανατολικές επιρροές- σε αντίθεση με τα μικρά αγαλματίδια της γεωμετρικής εποχής καθώς και το χτίσιμο των πρώτων λίθινων ναών. Διαμορφώνονται οι δύο βασικοί τύποι γλυπτών που θα επικρατήσουν στην πλαστική της αρχαϊκής εποχής, ο κούρος και η κόρη. Τρεις οι κυρίαρχες τάσεις:
1.Πρώιμη [700-620 π.Χ.]: σχετίζεται με τη δαιδαλική τεχνοτροπία με χαρακτηριστικά: το αυστηρό, τονισμένο, μετωπικό στήσιμο και το τριγωνικό πρόσωπο με τα μαλλιά να πέφτουν δεξιά κι αριστερά στους ώμους σε πλεξούδες και με τρεις βασικούς τύπους:
-την καθιστή γυναικεία μορφή, ντυμένη, με τα χέρια ακουμπισμένα πάνω στα γόνατα,
-την όρθια γυναικεία μορφή, ντυμένη με ποδήρη χιτώνα ζωσμένο σφικτά στη μέση και διακοσμημένο με χαραγμένα κοσμήματα, κάτω από τον οποίο εξαφανίζεται η υπόσταση του σώματος, και
-την όρθια γυμνή ανδρική μορφή, ο κούρος, με τα πόδια κολλημένα μεταξύ τους.
Το γραμμικό και το επίπεδο χαρακτηρίζει την όλη διαμόρφωση των μορφών, που προς τα τέλη του 7ου αι. γίνεται πιο κυβική και παράλληλα με τις αλλαγές στην απόδοση και των επιμέρους στοιχείων θα ανοίξει τους δρόμους για την ώριμη αρχαϊκή τέχνη. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα το άγαλμα της Αρτέμιδας από τη Δήλο [650 π.Χ.]
2.Ώριμη [620-480]: σχετίζεται με τις μορφές του κούρου και της κόρης, μεγάλα στατικά μαρμάρινα αγάλματα είτε ως αναθήματα που κοσμούσαν τα ιερά είτε ως επιτύμβια σε νεκροπόλεις.
Κούρος: η εικόνα του νέου άνδρα. Όρθιος, καταπρόσωπο, προβάλλοντας το ένα πόδι -συνήθως το αριστερό- με τα χέρια κατακόρυφα ή ελαφρώς λυγισμένα να ακουμπούν στους μηρούς με σφιγμένη την παλάμη σε γροθιά. Έτσι γυμνός, αντιπροσωπεύει την αιώνια νιότη, το αιώνιο κάλλος και δύναμη, την ελπίδα και τη χαρά της ζωής. Μερικοί κούροι, οι πρωιμότεροι, είναι υπερφυσικού μεγέθους. Το θέμα του κούρου έδωσε τη δυνατότητα στους γλύπτες να ασχοληθούν με την απόδοση της ανατομίας του ανδρικού κορμιού φτάνοντας σχεδόν σε φυσιοκρατικά χαρακτηριστικά. Η μορφή του κούρου θα κυριαρχήσει για 130 περίπου χρόνια και θα βρει την ύψιστη έκφρασή της τον 6ο αι. Οι κούροι που είχαν στηθεί σε ιερά αποτελούσαν προσφορά του αναθέτη και είτε παρίσταναν τον ίδιο είτε το θεό. Όσοι είχαν στηθεί πάνω σε τάφους αποτελούσαν μνήματα των νεκρών, τη νοητή εικόνα τους, αντιπροσωπεύοντας την προηγούμενη νιότη και δύναμή τους.
Κόρη: ο αντίστοιχος τύπος του κούρου. Συνήθως μεγέθους μικρότερου του φυσικού, αντιπροσωπεύει τη γυναικεία χάρη και σεμνότητα. Όρθια, καταπρόσωπο, ντυμένη -σε αντίθεση με τον κούρο- άλλοτε με το βαρύ δωρικό πέπλο και άλλοτε με λεπτό χιτώνα και ιμάτιο κατά τον ιωνικό τρόπο ένδυσης. Τα σκέλη παράλληλα με ελαφρά προβολή του ενός. Το ένα χέρι, συνήθως το αριστερό, κατεβασμένο πιάνοντας το ένδυμα έτοιμη να βαδίσει. Ενώ το δεξί προτεταμένο ή ακουμπισμένο στο στήθος, κρατά κάποια προσφορά ή άνθος. Στο κεφάλι φορά διάδημα ή στεφάνη, ενώ η κόμμωση παρουσιάζει μια μεγάλη ποικιλία απόδοσης των μαλλιών πάνω στο κεφάλι, στην πλάτη και μπροστά στο στήθος. Σε αντίθεση με τους κούρους, όπου ο καλλιτέχνης δείχνει την επιδεξιότητά του στην απόδοση της ανατομίας του σώματος, στις κόρες πειραματίζεται στην απόδοση του ενδύματος σε σχέση με το σώμα. Ο τύπος της κόρης είναι γνωστός από τη δαιδαλική εποχή, όπου παριστάνεται με ποδήρη χιτώνα διακοσμημένο με εγχάρακτα κοσμήματα συχνά χρωματισμένα. Στον 6ο αι. παρατηρείται ριζική αναμόρφωση στην απεικόνισή της, τόσο στη στάση όσο και στο ένδυμα, που παρουσιάζει μια μεγάλη ποικιλία και κυρίως πλούσια πτυχολογία.Οι κόρες ήταν κυρίως αναθήματα και σπάνια στημένες πάνω σε τάφους. Οι κόρες που βρέθηκαν στην Ακρόπολη αφιερώματα στην Αθηνά, αποτελούν σημαντικά έργα για τη μελέτη του θέματος αυτού στη γλυπτική. Τα τελευταία αγάλματα κορών χρονολογούνται γύρω στο 490 π.Χ. Η νέα περίοδος θα θέσει νέες βάσεις και προβληματισμούς στους γλύπτες και θα ανοίξει δρόμο για την κλασική τέχνη.
3.Ύστερη: σχετίζεται με την αρχιτεκτονική αξιοποίηση της γλυπτικής και τους τρόπους στερέωσης των αγαλμάτων. Νέο στοιχείο η τοποθέτηση των αγαλμάτων στα αετώματα και τις προσόψεις των ναών, γεγονός που τους προσδίδει αναθηματικό χαρακτήρα καθώς και η δημιουργία των αρχιτεκτονικών ανάγλυφων.
Εξελικτική πορεία των κούρων: οι πρωιμότεροι κούροι [Ο κούρος του Σουνίου, 600 π.Χ.] έχουν υπερφυσικό μέγεθος. Σταδιακά αποκτούν φυσικότερο και ένα ευγενικό αρχαϊκό μειδίαμα που δηλώνει τη χαρά της ζωής. Ώσπου στο τέλος θα προαναγγείλουν την κλασική εποχή [Ο Αριστόδικος, 500 π.Χ.]. Σημαντικό και το επιτύμβιο άγαλμα της κόρης Φρασίκλειας [550-540 π.Χ.], με αξιοπρόσεκτη της έκφραση του προσώπου και τη διάπλαση του σώματος σε σχέση με το ένδυμα που ακολουθεί τις καμπύλες του κορμιού. Εντυπωσιακός ο χρωματικός διάκοσμος του ενδύματος με χαραγμένα και ζωγραφιστά μοτίβα.
Αρχαϊκό μειδίαμα: κατά την απεικόνιση των χειλιών, υπήρχε η άποψη ότι στα πλάγια είναι ελαφρώς ανασηκωμένα. Έτσι, δημιουργούσαν ένα ελαφρύ χαμόγελο -το αρχαϊκό μειδίαμα- που όμως δεν εκφράζει κάποια ψυχική διάθεση.
Αρχιτεκτονική
Διαμόρφωση των δύο ρυθμών -δωρικού και ιωνικού- που χαρακτηρίζουν ολόκληρη την ελληνική αρχαιότητα. Ο Δωρικός, αυστηρός και λιτός, ο ιωνικός, με πιο ανάλαφρες αναλογίες και περισσότερη διακόσμηση.
Ναοί
Στις παλιότερες περιόδους (π.χ. στη μινωική ) δεν υπήρχαν ξεχωριστοί ναοί και η λατρεία των θεών γινόταν σε ιερά μέσα στα ανάκτορα ή στις επαύλεις. Μετά τα γεωμετρικά χρόνια και αφού οι Έλληνες γνώρισαν και επηρεάστηκαν από τους πολιτισμούς των ανατολικών λαών, άρχισαν να κτίζουν μεγάλες κατασκευές -τους ναούς- με σκοπό να στεγάσουν το άγαλμα του θεού. Στην αρχή οι πρώτοι ναοί ήταν ξύλινοι, αργότερα από πέτρα και μάρμαρο. Η κατεύθυνση ενός ναού είναι από την Ανατολή προς τη Δύση, σ' αντίθεση με τους χριστιανικούς, από Δύση προς Ανατολή. Οι αρχαίοι έβαφαν τους ναούς και τα αγάλματα με έντονα χρώματα, κυρίως κυανό και κόκκινο. [Ο Παρθενώνας χτίστηκε πάνω σε προηγούμενο ναό της Αθηνάς, ο οποίος καταστράφηκε από τους Πέρσες κατά τη διάρκεια των Περσικών πολέμων. Πιστεύεται πως από τα Γεωμετρικά χρόνια υπήρχε στη θέση αυτή ένας ναός πλίνθινος πάνω σε λίθινα θεμέλια]. Ο ναός της Αφαίας στην Αίγινα θεωρείται ως κορυφαία δημιουργία της αρχαϊκής αρχιτεκτονικής και πιστεύεται ότι αποτέλεσε το ναό πρότυπο για τον Παρθενώνα.
Κεραμική - Ζωγραφική
Η κεραμική είναι η καλύτερα γνωστή μας τέχνη. Ξεχωριστές τεχνοτροπίες αναπτύχθηκαν σε διάφορα μέρη αλλά τα αττικά αγγεία του μελανόμορφου και ερυθρόμορφου ρυθμού ήταν τα πιο ενδιαφέροντα. Τις πληροφορίες για τη ζωγραφική τις αντλούμε από την κεραμική αυτής της περιόδου, καθώς γνωρίζουμε ελάχιστα μόνο δείγματά της. Στη ζωγραφική συντελέσθηκε η σημαντικότατη εξέλιξη της βράχυνσης των μορφών.
Η Αλλαγή
Η μεγάλη αλλαγή στην τέχνη συνίσταται στο ότι, οι Έλληνες δε είχαν βασίσει την Τέχνη τους μόνο στη γνώση, όπως οι Αιγύπτιοι, αλλά και στην όραση. Έτσι, δοκίμαζαν νέες ιδέες και τρόπους να παραστήσουν το ανθρώπινο σώμα πχ τρόποι εκφραστικότητας. Ξεκίνησαν από κει που σταμάτησαν οι Αιγύπτιοι, μιμούμενοι μεν τα αιγυπτιακά πρότυπα, αλλά άρχισαν να πειραματίζονται και να βλέπουν οι ίδιοι πώς ήταν τα πράγματα, και όχι απλά να τηρούν αυστηρά τις συνταγές των προγόνων. Στη ζωγραφική προσπάθησαν να φανταστούν πώς θα φαίνονταν δύο άνθρωποι αντικριστά και λίγο πριν το 500 π.Χ. ανακάλυψαν κάτι πολύ σημαντικό: τη βράχυνση των μορφών. Σπουδαία στιγμή για την ιστορία της τέχνης όταν ο καλλιτέχνης αποτύπωσε για πρώτη φορά …ένα πόδι όπως φαίνεται από μπροστά. Στη γλυπτική έχει επιτευχθεί η αίσθηση της κίνησης. Το ένα πόδι πατά σταθερά στο έδαφος, ενώ το άλλο κάμπτεται ελαφρά σαν να ετοιμάζεται να εκτελέσει ένα ελαφρύ βηματισμό. Ο χώρος αρχίζει να κατακτάται. Τα αγάλματα δεν είναι πια δισδιάστατα. Ο θεατής για να κατανοήσει πλήρως τη μορφή τους οφείλει να τα δει όχι μόνο από μπροστά αλλά και από τα πλάγια. Επιπλέον, ο καλλιτέχνης δεν είχε στόχο πια να περιλάβει στην εικόνα τα πάντα με τη σαφέστερη ορατή μορφή τους, αλλά ανάλογα από ποια γωνία έβλεπε το αντικείμενο.
Ναι μεν, αλλά...
Ασφαλώς τα διδάγματα της αιγυπτιακής τέχνης δεν αγνοήθηκαν εντελώς: εξακολουθούν να σχεδιάζουν το περίγραμμα των μορφών όσο πιο καθαρά γινόταν, χρησιμοποιούν τη γνώση που είχαν για το ανθρώπινο σώμα ώστε να μη παραμορφώνεται η εικόνα, εξακολουθεί να τους αρέσει η ακρίβεια του σχεδίου και η ισορροπημένη διάταξη. Η παλιά συνταγή -ο τύπος της ανθρώπινης μορφής όπως είχε διαμορφωθεί τόσους αιώνες- αποτελούσε ακόμη την αφετηρία τους, αλλά όχι απαραβίαστη σε κάθε της λεπτομέρεια.

1 σχόλιο:

Glennis είπε...

Beautiful art work, I just love the ear rings but I thought they were rings. The vases are also wonderful but the statues of the Goddess is just the best.
Thanks for the translator it helps, you have so much information on here.